Khi đầu óc mình lúc nào cũng mở ba mươi tab cùng lúc

Cậu thử nhắm mắt lại và hình dung một chiếc máy tính đang mở ba mươi tab trình duyệt cùng lúc. Một tab đang nhấp nháy đỏ rực nhắc nhở về cái deadline sếp mới giao. Một tab âm thầm tua đi tua lại câu nói vụng về cậu lỡ thốt ra trong cuộc họp hồi sáng, kèm theo cảm giác xấu hổ râm ran. Một tab thì mải miết lên danh sách những việc phải làm cho cuối tuần. Một tab khác lại đào bới một chuyện buồn từ tận ba năm trước. Vài tab thì cứ văng vẳng đoạn điệp khúc của một bài hát mà cậu không nhớ mình nghe từ khi nào. Tất cả chạy song song, giành giật RAM bộ nhớ, tiếng quạt tản nhiệt rít lên vù vù, máy thì nóng ran và con chuột trên màn hình bắt đầu giật lag.

Đó gần như là ảnh chụp X-quang đầu óc cậu trong phần lớn thời gian mỗi ngày. Cậu muốn ngồi xuống, pha một ly trà, đọc một trang sách cho ra hồn, nhưng cứ đọc được vài dòng là một luồng suy nghĩ khác lại kéo xệch cậu đi. Cậu ngồi cà phê với bạn bè, mặt vẫn hướng về phía họ, miệng vẫn ừ hử đáp lời, nhưng một nửa tâm trí cậu đang lang thang giải quyết một mớ bòng bong ở chỗ khác. Đến tối, khi đã mệt lử và nằm xuống giường, tưởng chừng có thể tắt máy, thì các tab vẫn tiếp tục tự động tải lại trang. Cậu kiệt sức, một cái mệt sâu hoắm rệu rã từ bên trong, dù cả ngày cậu chỉ ngồi yên một chỗ.

Vì sao tâm trí lại nghiện việc mở thêm tab

Cậu hay trách mình sao nghĩ ngợi quá nhiều, nhưng sự thật thì suy nghĩ không ngừng không phải là dấu hiệu cậu bị lỗi, cũng không phải do cậu thông minh hơn người. Nó là một cơ chế phòng vệ nguyên thủy. Tâm trí cậu đang cố gắng xoay xở với một thế giới mà nó cảm thấy không bao giờ là an toàn tuyệt đối. Khi một phần trong cậu tin rằng chỉ cần mình lường trước mọi rủi ro, dự đoán mọi tình huống, rà soát mọi kịch bản, thì mình sẽ không bị bất ngờ, sẽ tránh được tổn thương hay thất bại. Thế là nó liên tục mở thêm tab để cảnh giới, để phòng xa.

Rất nhiều những tab đang mở trong đầu cậu thực chất là những đoạn cảm xúc bị đứt gãy chưa được khâu lại. Một sự giận dữ cậu nuốt nghẹn vào lòng không dám cãi lại sếp. Một quyết định cậu lần lữa trì hoãn vì sợ sai. Một nỗi buồn cậu cố lấp liếm bằng sự bận rộn. Khi ta không giải quyết, hay ít nhất là không thừa nhận chúng, tâm trí sẽ tự động giữ những tab đó mở. Nó như một cái nhắc việc dai dẳng, liên tục báo notification rằng có gì đó bên trong chưa ổn thỏa. Càng nhiều thứ cậu cố né tránh nhìn thẳng, càng nhiều tab âm thầm chạy ngầm hút cạn năng lượng.

Và có một cái bẫy rất tinh vi ở đây: ta thường bấu víu vào niềm tin rằng nếu mình nghĩ đủ lâu, phân tích đủ sâu, mình sẽ tìm ra một giải pháp hoàn hảo. Nhưng sự thật là, qua khỏi một ngưỡng nhất định, việc nghĩ thêm không đem lại sự sáng tỏ, nó chỉ tạo ra một đống bùng nhùng. Ba mươi tab mở cùng lúc không làm cậu làm việc hiệu quả hơn, nó làm hệ thống của cậu sụp đổ.

Đóng bớt tab không phải là ép mình ngưng nghĩ

Khi cảm thấy đầu óc sắp nổ tung, phản xạ đầu tiên của cậu thường là bực bội tự ra lệnh cho mình: dừng lại, đừng nghĩ nữa. Nhưng cậu cũng thấy rồi đấy, càng cố đè bẹp suy nghĩ, nó càng dội lại mạnh mẽ hơn. Tâm trí không hoạt động theo cơ chế cấm đoán. Cậu không thể nhổ một cái cây bằng cách bảo nó đừng mọc. Thay vì gồng mình chống lại dòng lũ, cậu thử một cách tiếp cận dịu dàng hơn: quan sát nó.

Chỉ cần cậu nhẹ nhàng nhận ra: à, mình lại đang mở quá nhiều tab rồi. Chỉ riêng khoảnh khắc cậu lùi lại một bước, nhận diện được sự ồn ào ấy thay vì bị cuốn phăng theo nó, cậu đã tự tách mình ra khỏi cơn lốc. Cậu là người đang quan sát suy nghĩ, chứ cậu không phải là những suy nghĩ đó.

Một cách rất vật lý để đóng tab là đưa chúng ra khỏi đầu cậu, chuyển nó sang một mặt phẳng khác. Hãy lấy một tờ giấy, một cuốn sổ, hoặc mở một trang note trên điện thoại, và viết xuống. Ghi ra mọi thứ đang chạy loạn xạ: nỗi lo về tiền nhà, việc chưa làm, sự bực dọc ban sáng. Khi cậu viết ra, cậu đang gửi một tín hiệu cho não bộ rằng: mình đã lưu trữ nó ở đây rồi, nó an toàn rồi, cậu không cần phải gồng mình giữ nó trong bộ nhớ tạm nữa. Việc dọn dẹp bộ nhớ này cũng là bước đầu để cậu nhìn rõ mình hơn, điều mà bài Làm sao để thấu hiểu bản thân hơn có nhắc tới một cách chậm rãi.

Tạo một khoảng sân cho tâm trí hạ cánh

Những cái tab ngốn RAM nhất thường là những tab mang tên "tương lai". Chúng tự vẽ ra hàng loạt thảm họa có thể xảy ra và ép cậu phải giải quyết những chuyện chưa hề tồn tại. Để tắt bớt những tab này, cách hiệu quả nhất là kéo sự chú ý của cậu về lại ngay cái khoảnh khắc hiện tại. Nghe thì có vẻ lý thuyết, nhưng nó bắt đầu bằng những việc nhỏ xíu: cảm nhận độ lạnh của ly nước trên tay, nghe tiếng quạt máy đang quay, cảm nhận nhịp thở của lồng ngực. Cậu không cần làm hoàn hảo, chỉ cần mỗi khi nhận ra mình lại bay đi xa, nhẹ nhàng nắm tay dắt tâm trí về lại. Nếu những lo âu tương lai này thường xuyên vây bủa cậu, bài Tại sao mình không thể ngừng lo lắng về mọi thứ sẽ ôm lấy cậu và vỗ về những bất an đó.

Cậu cũng có thể tập làm một việc một lúc. Khi nhặt rau, chỉ nhặt rau. Khi xếp quần áo, chỉ chú tâm vào nếp gấp. Khi uống nước, cảm nhận dòng nước mát trôi qua cổ họng. Chính những khoảnh khắc chú tâm trọn vẹn ấy là lúc cậu cấp cho tâm trí một cái quyền đặc biệt: quyền được nghỉ ngơi, quyền không phải cáng đáng hàng chục thứ cùng lúc. Mỗi phút giây như thế là một liều thuốc hạ sốt cho cái máy đang chạy quá tải của cậu.

Đầu óc cậu sẽ không tự nhiên trong vắt tĩnh lặng chỉ sau một giấc ngủ, và cậu cũng không cần ép nó phải thế. Sự yên bình thật sự không phải là một cái đầu vắng bóng suy nghĩ, mà là khi cậu không còn bị sự ồn ào ấy điều khiển. Từng chút một, khi cậu chọn quan sát thay vì chìm đắm, chọn viết ra thay vì gồng giữ, và chọn thở ở hiện tại thay vì lạc vào tương lai mù mịt, cậu sẽ thấy mình dần đóng được từng cái tab một. Và khi màn hình bớt chật chội, cái máy sẽ chạy êm hơn, để cậu tìm lại được nhịp thở nhẹ nhàng của chính mình.

---