Học cách ngồi yên với cảm xúc khó chịu thay vì chạy trốn

Có một buổi tối cậu ngồi phịch xuống sô pha, đột nhiên có một thứ gì đó âm ỉ dội lên trong ngực. Một cục nghẹn ứ ở cổ, một luồng khí lạnh chạy dọc sống lưng mang theo nỗi cô đơn sền sệt, hay một sự lo âu mơ hồ không rõ hình hài. Và ngay lập tức, nhanh như một cái chớp mắt, tay cậu đã vồ lấy chiếc điện thoại. Cậu lướt điên cuồng trên Tiktok, trượt hết đoạn video ngắn này đến video ngắn khác, tiếng nhạc chát chúa lấp đầy căn phòng. Nếu không có điện thoại, cậu sẽ mở tung tủ lạnh dù bụng đang no căng, hay lôi laptop ra cắm mặt vào mớ báo cáo dang dở. Bất kỳ thứ gì, bất kỳ một tiếng ồn nào cũng được, miễn là cậu không phải đối mặt với sự tĩnh lặng chết chóc và cái thứ cảm giác vừa ghé thăm bên trong.

Cậu không cố tình làm vậy đâu, nó chỉ là một phản xạ sinh tồn đã được lập trình quá tinh vi. Ngay từ khi còn là những đứa trẻ, tụi mình được dạy rất kỹ về việc phải làm sao để vui vẻ, làm sao để thành công. Nhưng tuyệt nhiên, không có một cuốn sách giáo khoa nào dạy ta cách cư xử khi nỗi buồn hay sự tủi thân ập tới. Những lúc ấy, người lớn thường bảo: "Thôi nín đi, đi chơi cho khuây khỏa". Chúng ta mang theo cái bài học "chạy trốn cảm xúc" đó lớn lên. Và thời đại này, với một cái màn hình phát sáng luôn chực chờ trong túi quần, việc tìm một lối thoát để gây tê bản thân trở nên dễ dàng và tiện lợi hơn bao giờ hết.

Cảm xúc bị đè nén giống như quả bóng bị dìm xuống nước

Cậu biết trò dìm quả bóng hơi xuống đáy hồ bơi chứ? Cậu càng ấn nó xuống sâu bằng mọi sức lực, nó tích tụ áp suất càng lớn. Và khi cậu trượt tay, nó sẽ bung lên mặt nước với một lực bật tát thẳng vào mặt cậu. Cảm xúc cũng hoạt động y hệt như thế. Nỗi buồn mà cậu lấy video giải trí đắp lên tối nay, nó không hề bốc hơi. Nó lặn sâu xuống, và sẽ ngoi lên cào cấu cậu vào lúc ba giờ sáng, khi không còn âm thanh nào có thể phân tán cậu được nữa. Cơn lo âu cậu vùi lấp bằng hàng đống task công việc, nó sẽ biến thành một cơn đau thắt bao tử hay một trận nổi cáu vô cớ vào cuối tuần.

Chạy trốn cảm xúc là một trò chơi mạo hiểm mà cậu luôn thua. Nếu cậu trốn đủ lâu, đè đủ sâu, hệ thống cảm xúc của cậu sẽ sập nguồn. Nó kích hoạt chế độ "tê liệt". Cậu mất đi khả năng khóc, nhưng đồng thời cũng mất luôn khả năng cười giòn tan từ đáy bụng. Mọi thứ trở nên mờ mờ, nhàn nhạt, không sống động mà cũng chẳng chết đi. Nếu cậu đang thấy mình mắc kẹt trong cái hố xám xịt đó, bài Cảm xúc tê liệt, khi mình không thấy buồn cũng chẳng thấy vui có thể là một cánh cửa hé mở để cậu hiểu thêm về chính mình.

Có một bí mật rất ngược đời mà ít ai nói cho cậu nghe: Cách nhanh nhất để tống khứ một cảm xúc khó chịu là... mời nó vào nhà và cho phép mình nếm trải nó trọn vẹn. Bản chất của cảm xúc là những con sóng. Nó sẽ chập chùng kéo tới, cuộn lên đến đỉnh điểm dội vào bờ, rồi xèo xèo rút đi trở lại biển cả. Thứ khiến cậu bị nhấn chìm và đau đớn dai dẳng không phải là con sóng đó, mà là sự giãy giụa, kháng cự kịch liệt của cậu khi cố đẩy nó ra xa.

Ngồi yên không phải là cam chịu bị hành hạ

Nghe đến cụm từ "ngồi yên với nỗi đau", có thể cậu sẽ rùng mình tưởng tượng cảnh mình phải cắn chặt răng, để nỗi buồn mang dao ra cứa nát cõi lòng. Hoàn toàn không phải vậy. Ngồi yên ở đây là một trạng thái hiện diện đầy trắc ẩn, giống như cách cậu ngồi tĩnh lặng bên một người bạn đang thút thít khóc. Cậu không nhào tới bắt bạn nín, cậu không khuyên họ "vui lên đi". Cậu chỉ im lặng rót một cốc nước, vỗ nhẹ vai họ, cho họ biết cậu ở đây. Bây giờ, cậu chỉ cần dùng chính sự bao dung dịu dàng ấy, áp dụng lên bản thân mình.

Cách dễ nhất để neo mình lại là quay về với cơ thể vật lý. Mọi cảm xúc đều để lại dấu chân trên da thịt. Một lồng ngực bị thắt chặt, một cái bụng sôi réo, một đôi vai gồng cứng. Thay vì để đầu óc quay cuồng phân tích "Vì sao mình lại buồn thế này? Vì sao mình tệ thế này?", cậu hãy rà soát cơ thể mình. Chạm tay lên lồng ngực đang đập thình thịch, hít một hơi thở thật sâu vào ngay chỗ đang nhói đó, rồi từ từ thở ra. Cậu đang tạo ra một cái khoảng không rộng lớn bên trong, cho phép con sóng cảm xúc ấy được tự do dâng lên và rút đi theo nhịp tự nhiên của nó.

Sau đó, hãy tập gọi tên nó. Đừng gọi chung chung là "khó chịu quá". Hãy thử điểm danh nó như một vị khách: "À, chào nỗi tủi thân. Chào sự ganh tị. Chào cơn giận dữ". Chỉ bằng việc nhặt nó ra và dán cho nó một cái nhãn rõ ràng, cậu đã lấy đi phân nửa sức mạnh đáng sợ của nó. Khi gọi được tên, cậu lùi lại một bước, biến từ nạn nhân đang bị bão cuốn đi, trở thành người đứng quan sát cơn bão từ hiên nhà. Cậu nhận ra rằng, cơn bão đang hoành hành, nhưng cậu không phải là cơn bão.

Hãy tự vỗ về mình rằng điều này rồi cũng sẽ qua. Nó đang cắn xé rất đau ngay lúc này, nhưng nó không vĩnh cửu. Bầu trời vẫn xanh ở trên kia, đám mây đen xì này rồi cũng phải bị gió thổi đi. Nhiều lúc, đám mây đó lại mang hình hài của những viễn cảnh tồi tệ ở tương lai. Nếu tâm trí cậu hay bày trò phóng đại sự lo âu, cậu có thể tìm thêm một góc đồng cảm tại bài Tại sao mình không thể ngừng lo lắng về mọi thứ.

Cậu không cần phải trở thành một thiền sư đắc đạo ngay từ lần thử đầu tiên. Chắc chắn sẽ có những tối cậu lại đầu hàng và vùi mặt vào Tiktok. Không sao cả, đừng lấy thế làm cớ để tiếp tục sỉ nhục mình. Cậu chỉ cần thỉnh thoảng, vào một ngày có chút can đảm, dừng tay lại trước khi mở điện thoại, nhắm mắt nếm thử cái cảm giác khó chịu ấy trong vòng ba hơi thở. Chỉ ba hơi thở thôi. Mỗi lần một chút như vậy, cậu đang rèn luyện cho phần lõi bên trong mình cứng cáp lên, chứng minh cho não bộ thấy: cậu đủ vững chãi để chứa đựng mọi giông bão của chính mình mà không vỡ vụn. Và thứ sự tự do đó, không một màn hình nào trên thế giới có thể mang lại được.

Cậu có thể đọc thêm: Cảm xúc tê liệt, khi mình không thấy buồn cũng chẳng thấy vui · Tại sao mình không thể ngừng lo lắng về mọi thứ