Cảm xúc tê liệt: khi mình không thấy buồn cũng chẳng thấy vui

Bạn thân báo tin sắp kết hôn, hoặc sếp thông báo cậu vừa được tăng lương. Đáng lẽ đó phải là những khoảnh khắc cậu nhảy cẫng lên, reo hò, hay ít nhất là có một luồng hơi ấm chạy râm ran trong lồng ngực. Nhưng cậu chỉ ngồi đó, cơ mặt giãn ra thành một nụ cười được lập trình sẵn, miệng buông một câu chúc mừng đúng chuẩn mực, rồi lẳng lặng quay lại gõ tiếp email dang dở. Bên trong cậu phẳng lặng như một mặt hồ không có gió. Không phải cậu đang cố kìm nén hay tỏ vẻ ngầu. Chỉ là, thật sự chẳng có một gợn sóng nào được tạo ra cả. Như thể ai đó đã lẻn vào phòng điều khiển tâm trí cậu, gạt hết cần gạt cảm xúc xuống mức không, để cậu bơ vơ giữa một thước phim xám xịt, không buồn, không vui, không đau đớn, không phấn khích.

Cậu vẫn duy trì một nhịp sinh hoạt hoàn hảo. Chuông báo thức kêu là dậy, đói thì ăn, deadline đến thì nộp, vào thang máy gặp đồng nghiệp vẫn biết gật đầu chào. Nhìn từ bên ngoài, cậu là một cỗ máy đang vận hành trơn tru không lỗi lầm. Nhưng sâu bên trong, cậu biết có thứ gì đó đã tắt ngấm. Cái khả năng rung động trước cuộc sống đã bốc hơi đi đâu mất. Và điều làm cậu thấy rùng mình nhất là, cậu thậm chí chẳng buồn rơi nước mắt vì sự trống rỗng ấy. Cậu chỉ đơn giản là bị tước đi khả năng cảm nhận, tê liệt hoàn toàn, kể cả với chính sự tê liệt của mình.

Tê liệt không phải là hỏng hóc, nó là một chiếc cầu dao an toàn

Khi trôi dạt vào trạng thái này, phản ứng đầu tiên của chúng ta thường là hoảng loạn. Cậu sợ rằng mình đã hóa thành sỏi đá, đã vĩnh viễn mất đi nhân tính, đã trở thành một cái vỏ rỗng không hồn. Nhưng khoan đã, hãy dừng việc tự trách mình lại một nhịp. Sự tê liệt cảm xúc hiếm khi là dấu hiệu cho thấy cậu bị hỏng. Ngược lại, nó là một phản xạ thông minh và tuyệt vọng của hệ thống thần kinh khi cậu đã phải "cảm" quá nhiều, gánh quá nặng, trong một thời gian quá dài mà không được nghỉ ngơi.

Hãy tưởng tượng tâm trí cậu như một mạng lưới điện. Khi những nỗi đau, áp lực, sự thất vọng hay căng thẳng dội xuống cùng lúc với cường độ quá lớn, nếu cứ tiếp tục tiếp nhận, cả hệ thống sẽ chập mạch và bốc cháy. Thế là cầu dao tự động sập xuống. Việc tắt ngấm cảm xúc thực chất là một cơ chế tự vệ, một tấm áo giáp dày đặc mà tâm trí vội vàng khoác lên để bảo vệ cậu khỏi sự quá tải. Nó tê đi là để cậu khỏi đau thêm, để cậu ít nhất vẫn có thể lết qua khỏi những ngày giông bão.

Nhược điểm duy nhất của cái cầu dao này là nó không phân biệt được dòng điện âm hay dương. Không có một nút vặn riêng rẽ nào cho từng loại cảm xúc. Khi tâm trí cậu đóng sập cánh cửa để ngăn nỗi buồn tràn vào, nó cũng vô tình nhốt luôn cả niềm vui, sự háo hức và những rung cảm dịu dàng ở bên ngoài. Cậu không phải chịu đau đớn, nhưng cậu cũng không còn khả năng cảm nhận vẻ đẹp của một buổi chiều rực nắng hay vị ngon của một bữa ăn rành rọt nữa. Nếu cái áo giáp xám xịt này đang dần hòa làm một với cảm giác hoài nghi về ý nghĩa sự tồn tại, bài Khủng hoảng hiện sinh là gì, khi bạn cảm thấy trống rỗng có thể là một ngọn đèn pin giúp cậu soi rọi vào vùng sương mù đó.

Ép mình phải "cảm" chỉ làm lớp giáp thêm dày

Khi nhận ra mình đang mất cảm giác, nhiều người cuống cuồng tìm cách "kích sốc". Cậu lao vào những thứ có cường độ mạnh: đi chơi xa liên tục, uống say khướt, xem những bộ phim bi đát nhất để ép mình phải khóc, hoặc tham gia những trò chơi mạo hiểm mong tìm lại một chút nhịp tim đập dồn dập. Đôi khi, nó xé rách được lớp màng xám trong chốc lát. Nhưng ngay khi bữa tiệc tàn, sự trống rỗng thường dội ngược lại gắp mười, và cậu thấy mình càng thêm cạn kiệt. Cảm xúc là thứ không chịu khuất phục trước mệnh lệnh của ý chí. Cậu không thể túm cổ áo một người đang hóa đá và hét lên: "Hãy cảm thấy gì đi!".

Thay vì hùng hổ lao vào sửa chữa, điều tử tế nhất cậu có thể làm cho mình lúc này là nhẹ nhàng chấp nhận trạng thái đó. Cậu có thể tự nhủ với mình: "À, lúc này mình đang bị tê. Không sao cả. Chắc hẳn mình đã phải gồng gánh nhiều hơn sức chứa rồi". Chỉ cần cậu ngừng coi sự tê liệt là một kẻ thù cần tiêu diệt, ngừng ném thêm những lời tự dằn vặt vào cái tâm trí vốn đã mệt nhoài, cậu đã tháo được một tảng đá lớn khỏi ngực. Cậu không cần phải gồng mình chứng minh mình ổn, hãy cứ cho phép bản thân được nằm im trong cái kén đó một lúc.

Đánh thức những giác quan từ những rung động li ti nhất

Sự rã đông cảm xúc không bao giờ diễn ra bằng một vụ nổ lớn rầm rộ. Nó là những vết nứt liti tứa ra từng giọt nước mát lành. Khi cánh cửa cảm xúc đang bị kẹt cứng, cậu hãy đi đường vòng: đi qua cơ thể. Cơ thể là nơi trú ngụ chân thật nhất của cảm xúc. Hãy để ý đến cảm giác của làn da khi cậu ngâm mình dưới vòi nước ấm. Hít một hơi thật sâu mùi của vỏ cam vỏ quýt. Cầm một ly nước đá và áp vào má để cảm nhận cái lạnh buốt sắc sảo. Cậu không cần phải thấy hạnh phúc rộn ràng, cậu chỉ cần tập ghi nhận lại những tín hiệu vật lý bé nhỏ đó thôi.

Một phương pháp khác rất hiền lành là mở một cuốn sổ ra và viết. Viết theo kiểu thả trôi dòng suy nghĩ, không cần logic, không cần nắn nót. Viết cả sự thật rằng "Hôm nay mình chẳng thấy một cái gì cả, lòng mình trống trơn". Rất nhiều khi, chính trong lúc cắm cúi viết những dòng chữ vô hồn ấy, cậu lại vô tình chạm trúng một cái chốt xả, và chợt nhận ra nằm sâu dưới lớp băng tê liệt kia lại là một cơn giận dữ chưa bao giờ được giải tỏa, hay một dòng thác lo âu chảy xiết không ngừng. Nếu đúng là có một sự bất an cứ âm ỉ réo rắt bên dưới, cậu có thể tìm thêm một cái ôm đồng cảm ở bài Tại sao mình không thể ngừng lo lắng về mọi thứ.

Cậu ạ, cậu không cần phải vội vã chạy khỏi sự tê liệt này. Nó đang ở đó vì nó đang cố bảo vệ cậu, làm tròn trách nhiệm của một tấm màng lọc khi thế giới ngoài kia quá sức chịu đựng. Rồi cảm xúc sẽ tự biết đường quay về, theo đúng nhịp điệu của nó, khi và chỉ khi cậu cảm thấy mọi thứ xung quanh đã đủ an toàn để buông lớp áo giáp xuống. Không cần cạy nạy, không cần ép uổng, cậu chỉ cần tạo ra một không gian đủ bao dung để đón đợi. Và mình hứa, vào một buổi sáng bình thường nào đó, khi cậu vô tình thấy mắt mình cay cay trước một ánh nắng đẹp, hay môi mình tự mỉm cười với một người lạ trên phố, cậu sẽ biết rằng: cái cây trụi lá trong mình đã bắt đầu nảy lộc trở lại rồi.

---