Đứa trẻ bên trong và những vết thương chưa được vỗ về

Có những ngày cậu thấy mình phản ứng thật vô lý trước một chuyện cỏn con. Một tin nhắn người kia đã xem nhưng mãi không trả lời đủ để làm bụng cậu cồn cào bất an. Một lời nhận xét bâng quơ của đồng nghiệp về bản báo cáo cũng khiến cậu đỏ mặt tía tai và nghĩ rằng cả văn phòng đang chê bai năng lực của mình. Cậu thu mình lại trong góc phòng làm việc, cố hít sâu, tự nói với chính mình rằng đừng có làm quá lên như thế, lớn rồi chứ có phải trẻ con đâu.

Nhưng thật ra, ngay trong khoảnh khắc đó, cậu không phải là người lớn. Phần đang giật mình thon thót kia, phần đang tủi thân khóc lóc trong lòng kia chính xác là một đứa trẻ. Đó là đứa trẻ cậu từng là, đang mang theo những vết thương từ rất nhiều năm về trước, những vết thương mà khi đó cậu còn quá nhỏ để hiểu và chưa từng có ai đủ kiên nhẫn ngồi xuống vỗ về.

Đứa trẻ bên trong là ai

Khi lớn lên, cậu khoác lên mình bộ quần áo công sở, học cách nói năng điềm đạm, tập mỉm cười xã giao và giữ bình tĩnh trước mọi biến cố. Người ngoài nhìn vào chỉ thấy một người trưởng thành vững vàng. Nhưng bên dưới cái vỏ bọc đó, đứa trẻ ấy vẫn sống. Nó giữ nguyên những ký ức của những lần bị mắng oan mà không dám cãi, những buổi chiều đứng chờ mẹ trước cổng trường đến chạng vạng tối, những lúc bị người lớn gạt đi cảm xúc bằng câu nói nín ngay, có chuyện gì đâu mà khóc.

Khi một đứa bé không được phép buồn, không được phép sợ, nó đành nuốt ngược những cảm xúc đó vào trong. Nhưng nỗi buồn và nỗi sợ không bốc hơi đi đâu cả. Chúng lắng xuống đáy tâm trí, cuộn tròn ở đó và chờ đợi. Nhiều năm trôi qua, đứa trẻ ấy vẫn chưa đi đâu xa. Nó vẫn núp ngay sau những lớp phòng vệ của cậu. Mỗi lần cậu gặp một tình huống mang bóng dáng của vết thương cũ, đứa trẻ ấy lại giật mình thức giấc. Một sự từ chối của ngày hôm nay có thể vô tình chạm đúng vào nỗi sợ bị bỏ rơi của ngày hôm qua. Lúc ấy, phản ứng dữ dội của cậu không phải dành cho sự việc trước mắt, mà là tiếng khóc tức tưởi của cả một chuỗi những tổn thương chất chồng từ quá khứ.

Sự chồng lấp ấy giải thích vì sao đôi khi cậu lại nhạy cảm đến mức khó hiểu. Cậu thấy xấu hổ và cứ tự trách mình yếu đuối. Nhưng nếu cậu nhìn kỹ, cậu sẽ thấy không phải cậu yếu đuối, mà là có hai tầng nỗi đau đang cùng lúc cuộn lên: nỗi đau của hiện tại và nỗi đau của một tuổi thơ chưa được chữa lành. Cậu đang mang trên vai sức nặng của cả hai thời điểm.

Hiểu được điều này sẽ thay đổi hoàn toàn cách cậu đối diện với những cơn bão lòng của mình. Cậu không còn thấy mình là một bộ máy hỏng hóc cần phải sửa chữa gấp gáp nữa. Cậu nhận ra mình chỉ là một con người đang phải cưu mang một phần quá khứ chưa yên. Đó là tiếng gọi yếu tự của một phần nhỏ bé bên trong đang chờ một người quay lại dang tay đón nó.

Đứa trẻ ấy không cần bị sửa, nó cần được lắng nghe

Người lớn thường có thói quen chối bỏ đứa trẻ bên trong. Khi thấy mình yếu lòng, phản xạ đầu tiên của cậu là ép mình phải cứng cỏi lên. Cậu nạt nộ chính mình y hệt cách người lớn ngày xưa từng làm. Cậu mắng nó là yếu đuối, là phiền phức, bảo nó phải nín ngay đi. Nhưng cậu thử tưởng tượng một đứa bé đang co ro khóc vì sợ hãi, nếu có người đến đứng chỉ tay vào mặt và mắng mỏ, nó sẽ thế nào. Nó có thể sẽ ngừng khóc ngoài mặt, nhưng sự hoảng loạn bên trong chỉ tăng lên gấp bội, và nó học được rằng thế giới này không hề an toàn để nó có thể phơi bày sự yếu đuối. Đứa trẻ bên trong cậu cũng vậy. Càng bị dồn nén, nó càng tìm cách vùng vẫy trong vô thức, biến thành những cơn nóng giận vô cớ, những nỗi buồn không tên, hay những quyết định tự phá hoại.

Đứa trẻ ấy không cần bị sửa, cũng không cần bị quát mắng. Nó chỉ cần được lắng nghe.

Điều mà đứa trẻ ấy thiếu thốn nhất, và vẫn luôn chờ đợi suốt bao nhiêu năm ròng rã, chính là một người lớn đáng tin cậy. Một người chịu ngồi xuống ngang tầm mắt nó, không vội vàng đánh giá, không giục nó phải nín khóc, mà chỉ đơn giản nói rằng: ngoan, có mình ở đây rồi, mình biết con đang sợ, con được phép buồn, và con hoàn toàn an toàn.

Người lớn ấy không phải là cha mẹ cậu, vì họ cũng mang những vết thương của riêng họ và có thể chưa bao giờ biết cách vỗ về chính họ. Người đó cũng không phải là người yêu, bạn bè hay một chuyên gia tâm lý nào đó. Người lớn duy nhất có đủ thẩm quyền và sự thấu hiểu trọn vẹn để đón đứa bé ấy vào lòng, chính là cậu của ngày hôm nay. Chỉ có cậu mới biết chính xác đứa trẻ ấy từng đau thế nào. Chỉ có cậu mới có thể quay ngược thời gian trong tâm trí để bù đắp những gì ngày xưa nó chưa từng nhận đủ.

Những bước đầu tiên thật dịu dàng

Hành trình quay về ôm lấy đứa trẻ bên trong không phải là một bài tập tâm lý làm vài lần là xong. Nó là một quá trình làm quen lại từ đầu với một phần ruột thịt mà cậu đã bỏ quên quá lâu. Nó đòi hỏi sự kiên nhẫn, đôi khi là rất nhiều nước mắt.

Cậu có thể bắt đầu bằng việc để ý. Khi một cơn cuộn trào cảm xúc ập đến, thay vì ngay lập tức phán xét, cậu hãy thử dừng lại một nhịp. Cậu thở ra thật chậm và tự hỏi: cảm giác này có quen không, lần đầu tiên mình trải qua sự nghẹn ngào này là khi nào. Cậu sẽ thấy câu trả lời thường dẫn về một mảnh sân cũ, một căn phòng vắng bóng người, hay một câu nói lạnh nhạt tuổi ấu thơ. Đó là lúc cánh cửa dẫn vào thế giới của đứa trẻ bên trong hé mở.

Khi cậu đã nhận diện được sự hiện diện của nó, hãy tập trò chuyện với nó bằng giọng điệu mềm mỏng nhất. Cậu có thể viết ra giấy, hoặc thì thầm trong đầu. Hãy nói với nó những câu mà cậu từng khao khát được nghe ngày nhỏ. Mình thấy nỗi đau của con rồi, mình xin lỗi vì đã bỏ mặc con lâu như vậy, từ giờ mình sẽ không để ai làm tổn thương con nữa. Cảm giác lúc đầu có thể gượng gạo, cậu thậm chí sẽ thấy nực cười. Nhưng ở tầng sâu thẳm nhất của tâm trí, những lời nói dịu dàng ấy giống như dòng nước mát tưới lên mảnh đất khô cằn bao năm. Việc gọi tên và dung chứa mọi cảm xúc một cách từ tốn cũng là con đường ngắn nhất để cậu thực sự chạm vào phần sâu kín của mình, và bài Làm sao để thấu hiểu bản thân hơn sẽ gợi mở cho cậu thêm những khía cạnh khác của hành trình này.

Sự chữa lành không chỉ nằm ở những cuộc đối thoại đẫm nước mắt, mà còn nằm ở những niềm vui rất nhỏ nhoi. Cậu hãy nhớ lại xem đứa trẻ ngày xưa từng thích điều gì nhất mà cậu đã đánh mất trên đường lớn lên. Có thể là ngồi hàng giờ để tô màu nguệch ngoạc, có thể là mua một cây kem ốc quế và ăn một cách lem luốc, có thể là dầm mưa mà không sợ bẩn áo. Hãy cho phép mình thi thoảng được làm lại những việc ấy. Mỗi lần cậu tự cho mình quyền được hồn nhiên, cậu đang trực tiếp nói với đứa trẻ bên trong rằng sự tồn tại của nó là đáng giá, rằng nó có quyền tận hưởng cuộc sống này mà không cần phải mang vác bất cứ áp lực nào.

Sẽ có những giai đoạn vết thương cũ lại nhức nhối. Cậu lại thấy mình phản ứng thái quá, lại thu mình, lại hoang mang. Cậu đừng vội thất vọng. Chữa lành là một con đường vòng vèo, có tiến có lùi. Nhưng chỉ cần mỗi lần vấp ngã, cậu chọn cách ngồi lại cùng đứa trẻ đang khóc thay vì bỏ đi, là cậu đang hàn gắn lại một sợi dây liên kết rất thiêng liêng. Khi đứa trẻ bên trong dần cảm thấy được an toàn, cậu của hiện tại sẽ nhận ra một sự nhẹ nhõm kỳ lạ. Những phản xạ phòng vệ gay gắt dần biến mất. Cậu không còn thấy thế giới này là một nơi đầy rẫy hiểm nguy cần phải xù lông nhím lên để tự vệ. Cậu có thể yêu thương một cách rộng rãi hơn, tha thứ dễ dàng hơn, và quan trọng nhất, cậu cuối cùng cũng được tự do để sống cuộc đời của một người trưởng thành hạnh phúc. Căn nguyên của việc luôn muốn đẩy người khác ra xa hay bám víu vào họ đều bắt nguồn từ đứa trẻ ấy, nếu phần này trong cậu đang muốn được hiểu thêm, bài Nỗi sợ bị bỏ rơi âm thầm điều khiển cách mình yêu sẽ dẫn cậu đi sâu hơn vào gốc rễ của cách chúng ta gắn bó. Cậu không đơn độc trên hành trình nhặt lại những mảnh vỡ của chính mình.

---