Sợ tiêu tiền cho chính mình dù tài khoản không trống

Cậu đứng trước quầy thu ngân của một tiệm cà phê quen thuộc. Hôm nay là ngày nhận lương, và cậu lén liếc mắt vào dãy bánh ngọt tủ kính, dán mắt vào chiếc bánh phô mai việt quất có giá bảy mươi lăm nghìn đồng. Bảy mươi lăm nghìn, một số tiền chẳng đáng là bao so với số dư đang hiển thị trong ứng dụng ngân hàng. Vậy mà chỉ vài giây ngắn ngủi ấy, trong đầu cậu nổ ra một cuộc tranh cãi kịch liệt. Cậu tự nhẩm tính rằng số tiền này bằng hai bữa ăn sáng, rằng dạo này mình cũng đang cần tiết kiệm để mua thêm chiếc laptop mới. Cuối cùng, cậu tặc lưỡi, gọi một ly cà phê đen đá rẻ nhất thực đơn, rồi quay lưng bước đi. Cậu để lại chiếc bánh ngon lành ở đó, kèm theo một tiếng thở phào nhẹ nhõm đến xót xa, như thể cậu vừa né được một tội ác tày trời.

Nhưng đến tối cùng ngày, khi đứa bạn thân vô tình than vãn rằng nó đang thèm ăn một hộp sushi cá hồi đắt đỏ, cậu lại không do dự mở ứng dụng đặt đồ ăn, thanh toán ngay ba trăm nghìn đồng để gửi thẳng đến nhà nó. Cậu thấy vui vì người khác được ăn ngon. Sự mâu thuẫn này diễn ra lặp đi lặp lại. Cậu sẵn sàng quẹt thẻ cho bạn bè, mua quà xịn cho bố mẹ, đóng tiền bảo hiểm không trượt một ngày. Chỉ riêng việc chi tiền cho niềm vui cá nhân của chính cậu lại giống như đang rút máu của mình ra vậy. Một sự khước từ bản thân được ngụy trang tinh vi dưới hai chữ "tiết kiệm".

Nỗi ám ảnh về giá trị của sự hy sinh

Việc tằn tiện với bản thân hiếm khi bắt nguồn từ việc cậu thực sự thiếu thốn tài chính. Thường thì nó bắt rễ sâu xa từ việc cậu luôn tin rằng mình là người xếp bét bảng trong thứ tự ưu tiên của cuộc đời. Có thể ngày bé, cậu từng chứng kiến cha mẹ cắn răng mặc một cái áo sờn vai suốt mười năm để dành tiền cho cậu ăn học. Cậu lớn lên với một lập trình ngầm: sự hy sinh là một đức hạnh tối cao. Tiêu tiền cho niềm vui cá nhân là sự phung phí ích kỷ, là có lỗi với mồ hôi nước mắt của gia đình. Và nếu cậu tò mò muốn lật giở lại những ký ức rách nát này, bài Sang chấn tâm lý về tiền bạc và cách giải tỏa sẽ giúp cậu gọi tên những nỗi sợ đang lẩn khuất.

Khi sự tự khước từ này trở thành bản năng, cậu bắt đầu đánh giá giá trị bản thân bằng những thứ mà cậu dám từ chối. Cậu cảm thấy mình "tốt đẹp" và "an toàn" hơn khi nhịn ăn nhịn mặc. Cái cảm giác không-bao-giờ-đủ bám riết lấy tâm trí cậu, bất chấp việc tài khoản có đang báo số dư bao nhiêu con số 0 đi nữa. Cậu miệt mài kiếm tiền để lo cho tương lai, nhưng lại lãng quên mất việc sống ở hiện tại. Cậu đắp một cái kén phòng thủ bằng những đồng tiền tiết kiệm, rồi tự nhốt mình vào trong đó, run rẩy và khô cằn.

Cậu xứng đáng được nhận ly nước mát từ chính mình

Lần tới, khi cậu lại đứng trước một chiếc bánh ngọt, một thỏi son hay một cuốn sách mà cậu thật sự muốn mua, cậu có thể thử dừng lại và đặt cho mình một câu hỏi nhỏ. Nếu người đang thèm món đồ này là đứa bạn thân nhất của cậu, cậu có đay nghiến và bắt nó phải nhịn không? Câu trả lời có lẽ là không. Vậy thì tại sao cậu lại là người duy nhất trên thế giới này bị tước đi đặc quyền được đối xử dịu dàng?

Cậu không cần phải lao đi quẹt thẻ vô tội vạ để chứng minh rằng mình đã biết yêu bản thân. Đôi khi, việc mua một cốc trà sữa vị yêu thích, hay một bó hoa cúc tana cắm ở bàn làm việc, cũng đã là một nghi thức chữa lành màu nhiệm. Nó gửi đi một thông điệp từ tâm trí xuống trái tim rằng: "Niềm vui của mình cũng đáng giá". Tiền bạc rốt cuộc chỉ là những tờ giấy vô tri được sinh ra để phục vụ cuộc sống của cậu. Việc xài một ít tiền sai chỗ, lỡ mua hớ một món đồ, cũng không khiến thế giới này sụp đổ. Về sự bao dung cho những lần "lỡ tay" quẹt thẻ, cậu có thể đọc thêm bài Tha thứ cho những quyết định tài chính sai lầm để bớt dằn vặt mình.

Một ngày nào đó, cậu sẽ nhận ra rằng việc cậu cật lực làm việc không phải để đày đọa chính mình trong một cuộc thi xem ai chịu khổ giỏi hơn. Cậu kiếm tiền là để mua lấy sự bình yên, sự tự do và một chút lấp lánh cho những ngày bình phàm. Cậu hoàn toàn được phép tự thưởng cho mình chiếc bánh phô mai việt quất ấy, ngồi xuống và nhâm nhi nó một cách thảnh thơi, không mang theo bất kỳ cảm giác tội lỗi nào.

---