Nghệ thuật nói Không và Thiết lập ranh giới cá nhân

Tưởng tượng có một người đồng nghiệp tiến đến bàn làm việc và nhờ vả cậu một việc hoàn toàn không thuộc trách nhiệm của cậu. Trong thâm tâm cậu thật sự không hề muốn nhận lời, có thể vì cậu đang rất mệt mỏi, lịch trình đã quá chật cứng hoặc đơn giản chỉ là cậu không thích làm việc đó. Thế nhưng, đứng trước ánh mắt đầy mong đợi của họ, miệng cậu lại tự động mỉm cười và gật đầu đồng ý một cách vô thức. Để rồi khi đêm xuống, lúc phải ngồi lủi thủi một mình trước màn hình máy tính đang sáng rực để giải quyết đống việc ấy, sự hối hận cùng nỗi bực dọc bắt đầu trào dâng mạnh mẽ trong lòng cậu. Cậu có thường xuyên nhận thấy bản thân mình đang bị mắc kẹt trong cái vòng lặp vô cùng mệt mỏi đó không?

Rất nhiều lần cậu buột miệng nói Có trong khi toàn bộ tế bào trong cơ thể đều đang gào thét nói Không, rồi sau đó lại âm thầm ôm lấy sự oán giận nặng nề. Trớ trêu thay, sự oán giận này không hề hướng về người đã nhờ vả cậu mà nó lại hướng mũi nhọn về chính bản thân cậu, bởi vì cậu đang tự căm ghét sự nhu nhược của mình khi không thể thiết lập và bảo vệ được một ranh giới cá nhân rõ ràng.

Nguồn gốc của sự sợ hãi đằng sau hai tiếng chối từ

Tại sao một việc tưởng chừng đơn giản như từ chối một lời đề nghị lại trở nên vô cùng khó khăn và nặng nề đến vậy? Nếu nhìn sâu vào cách chúng ta được nuôi dạy từ thuở bé, cậu sẽ thấy đa số chúng ta đều lớn lên cùng với một niềm tin mãnh liệt được cấy ghép từ gia đình và xã hội: làm một người tốt đồng nghĩa với việc luôn sẵn lòng giúp đỡ người khác. Ngược lại, sự từ chối bị đánh đồng với tính ích kỷ, sự hẹp hòi và thái độ thiếu hợp tác.

Trong suốt quá trình trưởng thành, nỗi sợ bị đánh giá, sợ làm người khác phật ý và sợ mất đi sự kết nối đã khiến cậu vô thức xóa nhòa đi những lằn ranh bảo vệ chính mình. Ranh giới cá nhân bỗng chốc trở thành một thứ xa xỉ phẩm mà cậu sẵn sàng đem ra đánh đổi, chỉ để nhận lại một chút cảm giác được chấp nhận và được xem là người hữu ích trong mắt đám đông.

Nhưng cái giá đắt đỏ phải trả cho việc luôn trở thành một người dễ dãi nói Có chính là việc cậu dần đánh mất đi sự liên kết với nội tâm của mình, không còn phân biệt được đâu là điều mình thực sự khao khát và đâu là kỳ vọng ép buộc của người khác. Cậu cứ thế rơi vào trạng thái kiệt quệ triền miên ngay bên trong những mối quan hệ mà đáng lẽ ra chúng phải là nơi cung cấp sự nương tựa và năng lượng. Khi cậu đã hào phóng phân phát bản thân thành từng mảnh nhỏ để làm hài lòng thế giới, đến lúc quay lại nhìn, cậu xót xa nhận ra mình chẳng còn lại một chút gì để dành cho chính bản thân mình nữa.

Ranh giới không phải là một bức tường cách ly, đó là một chiếc cổng

Mình rất muốn cậu hiểu rõ một điều: việc cậu thiết lập ranh giới cá nhân hoàn toàn không đồng nghĩa với việc cậu đang xây lên một bức tường bê tông lạnh lẽo để nhốt mình lại và xa lánh thế giới. Ranh giới cá nhân đơn thuần chỉ giống như một chiếc cổng nhà, nơi cậu có toàn quyền quyết định ai và điều gì được phép bước vào cuộc sống của mình, đồng thời chắt lọc xem điều gì mang lại sự tích cực và điều gì đang tàn phá sự bình yên của cậu.

Học cách nói Không mà không cảm thấy có lỗi vốn là một hành trình dài cần rất nhiều sự dũng cảm. Cậu cần khắc ghi rằng bản thân không hề có nghĩa vụ phải trình bày một bài diễn văn dài dòng hay viện cớ hàng tá lý do để làm cho sự từ chối trở nên hợp lý. Cậu cũng không cần phải cúi đầu xin lỗi chỉ vì đã không thể đáp ứng nhu cầu của người khác, bởi một câu nói điềm tĩnh, ngắn gọn và chân thành như "Mình rất tiếc nhưng mình không thể giúp cậu việc này vào lúc này" đã là quá đủ cho một lời hồi đáp trọn vẹn.

Tất nhiên, ngay sau khoảnh khắc nói ra từ Không ấy, cảm giác tội lỗi quen thuộc có thể sẽ lại ập đến như một thói quen khó bỏ. Nhưng sự xuất hiện của cảm giác đó không phải là bằng chứng cho thấy cậu đã làm sai, mà nó chỉ đơn giản là tiếng vọng của một hệ tư duy cũ kỹ đang bị phá vỡ. Nó báo hiệu rằng cậu đang chập chững bước những bước đầu tiên để học một kỹ năng mới vô cùng quan trọng: kỹ năng bảo vệ sự sống và năng lượng của chính mình, và bất cứ bài học giá trị nào cũng cần có thời gian để trở nên thực sự nhuần nhuyễn.

---